DİĞER

J Curr Pediatr 2006; 4: -
Makale Geliş Tarihi:
Makale Kabul Tarihi:
*

Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi, Pediatrik Enfeksiyon Hastalıkları Ünitesi, Neonatoloji Ünitesi, Ankara

Meningokok Aşıları

Meningokok (Neisseria meningitidis) sadece insanlarda hastalık yapan Gram negatif bir bakteridir. Enfeksiyon geçiren insanların çoğunda asemptomatik seyrederken, bazan sepsis ve menenjit gibi invazif hastalıklara da neden olabilir. Yıllık insidansının 100.000'de bir olduğu tahmin edilmektedir. Özellikle H. influenzae tip b'nin rutin aşılama programları ile önlendiği ülkelerde pnömokok ile birlikte, menenjitin en sık görülen 2 etkeninden biridir. Hastaların % 10-14'ü etkili antibiyotik tedavisine rağmen kaybedilir ve yaklaşık % 15-20'sinde de ekstremite kaybı, nörolojik sekeller ve işitme kaybı gibi komplikasyonlar gelişir.
Meningokoklar insanların % 10'unun üst solunum yolunda kolonize halde bulunurlar ve insandan insana damlacık yoluyla bulaşırlar. Bakterinin neden olduğu enfeksiyonlar gelişmekte olan ülkelerde genellikle 2 yaşın altında, gelişmiş ülkelerde ise 10 yaşın üzerinde görülür. Genellikle sporadikdir, ancak özellikle belli dönemlerde, örneğin Hac sırasında epidemiler ortaya çıkmaktadır.
Meningokokun 13 kapsüler serogrubu tanımlanmışsa da, bunların sadece A, B, C, W-135 ve Y serogrupları insanda hastalık oluşturmaktadır. Ülkemizde geçmiş yıllarda gelişmiş ülkelerde şimdi görüldüğü gibi serogrup C hastalığı yaygınken, son yıllarda muhtemelen Hac'dan taşınan suşlara bağlı olarak W-135 enfeksiyonlarında artış gözlenmektedir.
Bazı insanlar invazif meningokok hastalığı için risk taşırlar. Bunlar yatılı lise ve üniversite öğrencileri, erkek cinsiyet, sıgara içme, kompleman sisteminin geç komponentlerinde eksiklik, anatomik veya fonksiyonel dalak yokluğu olarak tanımlanabilir.

Aşılar

Meningokok hastalıklarından korunma için önce polisakkarid aşılar geliştirilmiş, daha sonra bu aşıların etkinliğinin yetersiz olması nedeniyle konjuge aşılar piyasaya sürülmüştür. Polisakkarid aşılar T-hücre bağımlı olduklarından, immünolojik hafıza oluşturmazlar ve 2 yaş altında etkili değildir. Bu nedenle aralıklı olarak tekrarlanmaları gerekir. Konjuge aşılarda ise polisakkarid antijen bir taşıyıcı proteine bağlanmıştır ve bu sayede T-hücre bağımlı hale gelmiştir, dolayısıyla küçük bebeklerde etkilidir ve uzun süreli bağışıklık oluşturur (Tablo 1).
A-C polisakkarid aşı: Serogrup A ve C'nin polisakkaridini ihtiva eder ve bu iki gruba bağlı enfeksiyonlara karşı 3 yıl boyunca % 85 koruyuculuk sağlar. İki yaşın altında etkisizdir. Bağışıklık 3 yıldan sonra azalmaya başlar, bu nedenle risk gruplarında aşının tekrarlanması önerilir. Tek doz olarak, 0.5 ml, subkütan uygulanır. Aşılananların küçük bir bölümünde aşının uygulandığı bölgede ağrı, duyarlılık ve kızarıklık gibi lokal yan etkiler ve ateş, halsizlik ve başağrısı gibi sistemik reaksiyonlar görülebilir.
Tetravalan polisakkarid aşı: Serogrup A, C, Y ve W-135 polisakkaridlerini içeren bu aşı sık görülen 4 serogruba karşı da koruyuculuk sağlar, ancak koruyuculuk kısa sürelidir ve bu aşı da 2 yaş altındaki çocuklara uygulanamaz. Serogrup B'nin kapsüler polisakkaridinin antijenik özelliği çok zayıf olduğundan, henüz bu gruba karşı etkili bir aşı geliştirilememiştir. Uygulama şekli, dozu ve yan etkileri A-C aşısı gibidir.
Serogrup C konjuge aşı: Aşı serogrup C meningokok hastalığına karşı etkilidiri İlk olarak İngiltere'de 1999 yılında rutin immünizasyon programına alınan bu aşı sayesinde adolesanlarda hastalığın görülme hızında % 76 azalma sağlanmıştır. Aşının etkinliğinin adolesanlarda % 97, okul çocukları ve adolesanların toplamında ise % 92 olduğu bildirilmektedir. Aşı 2-4 ay arasındaki bebeklere uygulandığında % 66 oranında etkilidir, ancak immünite 1 yıl sonra azalmaktadır. Nazofaringeal taşıyıcılıkta da % 66 azalma sağlamaktadır. İngiltere'de aşılanmayan kişilerde de hastalığın % 67 oranında azalması nedeniyle, “herd” immünite sağlayabileceği düşünülmektedir.
Tetravalan konjuge aşı: Serogrup A, C, Y ve W-135 polisakkaridleri difteri toksoidi ile konjuge edilmiştir. Aşı adolesanlarda ve yetişkinlerde (11-55 yaş) uygulanmak üzere A.B.D.nde ruhsat almıştır. Aşının infantlardaki etkinliği % 47-83 olarak bildirilmektedir, adolesan ve yetişkinlerde ise % 90'ın üzerinde immünojenik olduğu düşünülmektedir. Hedef adolesanlara rutin aşılama, 11 yaşın altında ise risk gruplarının aşılanmasıdır. Yan etkileri polisakkarid aşıdan biraz daha fazla ise de önemli yan etkileri nadirdir, Guillain-Barre sendromu gelişen vakalar bildirilmiştir. Tablo 2'de tetravalan polisakkarid aşı ileü tetravalan konjuge aşının karşılaştırılması görülmektedir.
Konjuge aşı şu anda özellikle liseye başlayan ve yurtlarda kalan öğrencilere uygulanmakta ise de, 2008 yılında adolesanların rutin aşılanması öngörülmektedir. Tablo 3'de tetravalan meningokok aşısının endikasyonları görülmektedir.

Kaynaklar

1. CDC. Serogroup W-135 meningococcal disease among travelers returning from Saudi Arabia-United States. 2000. MMWR 2000;49:345-6.
2. Granoff DM, Feavers IM, Borrow R. Meningococcal vaccines. In: Plotkin SA, Orenstein WA )eds=. Vaccines. 4th ed. Philadelphia: Saunders, 2004:959-87
3. Kimmel SR. Prevention of meningococcal disease. Amer Fam Phys 2005;72:2049-6
4. Offit PA, Peter G. The meningococcal vaccineüpublic policy and individual choices. N Engl J Med 2003;349:2353-6.
5. Trotter CL, Andrews NJ, Kaczmarski EB, Miller E, Ramsay MA. Effectiveness of meningococcal serogroup C conjugate vaccine 4 years after introduction. Lancet 2004;364:365-7.

Anasayfa Arşiv Arama Menü