Öz
Sonuç:
Çalışmamızın sonuçları tip 1 diyabetli çocukların glisemik sonuçlarında ebeveynlerin sağlık okuryazarlığının rolünü ve önemini vurgulamıştır. Etkili diyabet yönetimi için ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeyleri değerlendirilmeli ve desteklenmelidir.
Bulgular:
Çalışmamızda anne-baba eğitim durumuna göre ve ketoasidoz nedeniyle hastaneye yatış sayısına göre Türk Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) puanları anlamlı farklılık gösteriyordu (p=0,045, p=0,039). Yaşları 2-10 yıl arasında değişen gruptaki çocukların ebeveynlerinde HbA1c ile TSOY-32 arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardı (rho=-0,275; p=0,046). Yaşı 10 yıl ve üzeri olan çocuklarda ise HbA1c ile TSOY-32 arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (rho=-0,098; p=0,497). Aylık gelir düzeyleri (gelir giderden az, gelir eşittir gider, gelir giderden fazla) ile HbA1c değerleri ve düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p=0,149).
Gereç ve Yöntem:
Bu çalışmaya en az 6 aydır tip 1 diyabet tanısı ile takipli, 2-18 yaş arası 103 çocuğun ebeveynleri katılmıştır. Katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyleri ile sosyo-demografik verileri ve çocuklarının glisemik kontrol sonuçları arasındaki ilişkiler incelenmiştir.
Giriş:
Sağlık okuryazarlığı, bireylerin kendileri ve başkaları için sağlıkla ilgili kararları ve eylemleri için bilgi ve hizmetleri bulma, anlama ve kullanma becerisine sahip olma derecesidir. Çocuk ve ergenlerde diyabetin regülasyonu aile katılımını ve denetimini gerektiren bir konudur. Bu çalışmada tip 1 diyabetli çocukların glisemik sonuçları ile ebeveynlerinin sağlık okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişki araştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, tip 1 diyabet, glisemik kontrol, glikozile hemoglobin
Kaynakça
Maahs DM, West NA, Lawrence JM, Mayer-Davis EJ. Epidemiology of type 1 diabetes. Endocrinol Metab Clin North Am 2010;39:481-97.
Chiang JL, Kirkman MS, Laffel LM, Peters AL; Type 1 Diabetes Sourcebook Authors. Type 1 diabetes through the life span: a position statement of the American Diabetes Association. Diabetes Care 2014;37:2034-54.
Blecker S, Park H, Katz SD. Association of HbA1c with hospitalization and mortality among patients with heart failure and diabetes. BMC Cardiovasc Disord 2016;16:99.
U.S. Department of Health & Human Services. Health Literacy in Healthy People 2030. (cited 14 Nov 2022). Available from: URL: https://health.gov/healthypeople/priority-areas/health-literacy-healthy-people-2030
Rothman RL, DeWalt DA, Malone R, Bryant B, Shintani A, Crigler B, et al. Influence of patient literacy on the effectiveness of a primary care–based diabetes disease management program. J Amer Med Assoc 2004;292:1711-6.
Olesen K, F Reynheim AL, Joensen L, Ridderstråle M, Kayser L, Maindal HT, et al. Higher health literacy is associated with better glycemic control in adults with type 1 diabetes: a cohort study among 1399 Danes. BMJ Open Diabetes Res Care 2017;5:e000437.
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. (cited 23 Jun 2021). Available from: URL: https://diabetesatlas.org/data/en/country/203/tr.html
T.C Sağlık Bakanlığı. Türkiye’nin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi Ölçüldü. (cited 20 Jun 2022). Available from: URL: https://sggm.saglik.gov.tr/TR,57003/turkiyenin-saglik-okuryazarligi-duzeyi-olculdu.html
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. (cited 22 Jun 2020). Available from: URL: https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Yayin/530
World Health Organization (WHO). Social determinants of health. (cited 20 Jun 2022). Available from: URL: https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health#tab=tab_1
Svendsen MT, Bak CK, Sørensen K, Pelikan J, Riddersholm SJ, Skals RK, et al. Associations of health literacy with socioeconomic position, health risk behavior, and health status: a large national population-based survey among Danish adults. BMC Public Health 2020;20:565.
Fleary SA, Ettienne R. Social Disparities in Health Literacy in the United States. Health Lit Res Pract 2019;3:e47-52.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). All About Your A1C. (cited 20 Jun 2022). Available from: URL: https://www.cdc.gov/diabetes/managing/managing-blood-sugar/a1c.html#:~:text=The%20A1C%20test%E2%80%94also%20known,care%20team%20manage%20your%20diabetes
Hassan K, Heptulla RA. Glycemic control in pediatric type 1 diabetes: role of caregiver literacy. Pediatrics 2010;125:e1104-8.
van der Heide I, Wang J, Droomers M, Spreeuwenberg P, Rademakers J, Uiters E. The relationship between health, education, and health literacy: results from the Dutch Adult Literacy and Life Skills Survey. J Health Commun 2013;18 Suppl 1(Suppl 1):172-84.
Pulgarón ER, Sanders LM, Patiño-Fernandez AM, Wile D, Sanchez J, Rothman RL, et al. Glycemic control in young children with diabetes: the role of parental health literacy. Patient Educ Couns 2014;94:67-70.
Diabetes Numeracy Test. (cited 20 Jun 2022). Available from: URL: https://healthliteracy.bu.edu/documents/43/Diabetes%20Numeracy%20Test%20Eng.pdf
Mulvaney SA, Lilley JS, Cavanaugh KL, Pittel EJ, Rothman RL. Validation of the diabetes numeracy test with adolescents with type 1 diabetes. J Health Commun 2013;18:795-804.
Delamater AM. Clinical use of hemoglobin A1c to improve diabetes management. Clinical Diabetes 2006;24:6-8.
Janisse HC, Naar-King S, Ellis D. Brief report: Parent’s health literacy among high-risk adolescents with insulin dependent diabetes. J Pediatr Psychol 2010;35:436-40.
Alhomood MA, Shibli KY, Abadi S, Mostafa OA, Nahar S. Knowledge about diabetic ketoacidosis among parents of type 1 diabetic children. World Family Medicine 2020;18:91-101.
Soheilipour F, Jolfaei AG, Khodapanahandeh F, Rajab A, Salehiniya H, Asoudegi M, et al. The relationship between maternal awareness, socioeconomic situation of families and metabolic control in children with type 1 diabetes miletus in an Iranian population. J Compr Ped 2015;6:e26924.
Curtis JA, Hagerty D. Managing diabetes in childhood and adolescence. Can Fam Physician 2002;48:499-502, 505-9.
Morris NS, MacLean CD, Littenberg B. Literacy and health outcomes: a cross-sectional study in 1002 adults with diabetes. BMC Fam Pract 2006;7:49.
Yin HS, Mendelsohn AL, Wolf MS, Parker RM, Fierman A, van Schaick L, et al. Parents’ medication administration errors: role of dosing instruments and health literacy. Arch Pediatr Adolesc Med 2010;164:181-6.
