Öz
Giriş:
Prososyal davranış, başka bir kişi veya gruba fayda sağlamayı amaçlayan gönüllü olarak yapılan davranış olarak tanımlanır. Prososyal davranış okul öncesi dönemde, iki yaş civarında ortaya çıkar ve yaşam boyunca sıklığı ve çeşitliliği artar. İnternet, birçok olumlu katkı sağlasa da, kişinin internette maruz kaldığı olumsuz davranışlar zamanla bireylerin bunu normalleştirmesine ve sonucunda insanın bazı duyularını kaybetmesine neden olabilmektedir. Hızla gelişen bir bağımlılık davranışı olan internet bağımlılığı (İB), zayıf sosyal iletişim, yalnızlık, depresyon vb. durumlara yol açabilmektedir. Bununla birlikte birçok olumlu davranışın internet aracılığıyla öğrenilebileceği de unutulmamalıdır. Bu çalışma, adölesanlarda İB ile prososyal davranış arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçladı.
Gereç ve Yöntem:
On-on sekiz yaşları arasındaki sağlıklı adölesanlarda kesitsel bir çalışma yapılmıştır. Katılımcılardan sosyodemografik özelliklerini içeren bir anketi ve iki ölçeği yanıtlamaları istenmiştir; i) Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Formu (YİBÖ-KF); İB’yi değerlendirmek için, ii) Çocuk Prososyallik Ölçeği (ÇPÖ); prososyal davranışlarda bulunma eğilimini değerlendirmek için. Ölçek puanları, katılımcıların sosyo-demografik özelliklerine göre birbirleriyle karşılaştırıldı.
Bulgular:
Araştırmanın örneklemini yaş ortalaması 13,75 olan 488 adölesan (292 kız, 196 erkek) oluşturmuştur. YİBÖ-KF puanını en çok etkileyen parametrenin adölesanın günlük internet kullanım süresi olduğu (p<0,01 ve β=0,396) ve ÇPÖ puanını en çok etkileyen parametrenin okul başarısı olduğu belirlenmiştir (β=-0,166, p<0,001). ÇPÖ ile YİBÖ-KF arasında negatif korelasyon bulundu (p=0,001, r=-0,269). Ayrıca adölesanın ÇPÖ puanı, adölesan ve babaya göre özellikle annenin günlük internet kullanım süresi ile negatif korelasyon göstermiştir (p=0,344 ve r=-0,043).
Sonuç:
İB riski ile prososyal davranışlar arasında ters bir ilişki olduğu için, İB riski yüksek olan adölesanlarda prososyal davranışlar motive edilmelidir. Adölesanlarda prososyal davranışları artırmak için annelere kendi günlük internet sürelerinin adölesanın prososyal davranışları üzerindeki etkisinin adölesanın kendi günlük internet kullanım süresinden daha anlamlı bir etkisinin olduğu anlatılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Adölesan, internet bağımlılığı, prososyal davranış
Kaynakça
Çetin BB, Samur AÖ. The Examination of the Relationship Between Prosocial Behaviors of The Children Between 60 and 72 Months Old and of Their Parents. EUJEF 2018;20:1-17.
Hastings PD, Zahn-Waxler C, Robinson J, Usher B, Bridges D. The development of concern for others in children with behavior problems. Dev Psychol 2000;36:531-46.
Ding W, Shao Y, Sun B, Xie R, Li W, Wang X. How Can Prosocial Behavior Be Motivated? The Different Roles of Moral Judgment, Moral Elevation, and Moral Identity Among the Young Chinese. Front Psychol 2018;9:814.
Raposa EB, Laws HB, Ansell EB. Prosocial Behavior Mitigates the Negative Effects of Stress in Everyday Life. Clin Psychol Sci 2016;4:691-8.
Tsvetkova M, Macy MW. The social contagion of generosity. PLoS One 2014;9:e87275.
Bradley N, Poppen W. Assistive technology, computers and Internet may decrease sense of isolation for homebound elderly and disabled persons. Technol Disabil 2003;15:19-25.
Firth J, Torous J, Stubbs B, Firth JA, Steiner GZ, Smith L, et al. The “online brain”: how the Internet may be changing our cognition. World Psychiatry 2019;18:119-29.
Subrahmanyam K, Lin G. Adolescents on the net: Internet use and well-being. Adolescence 2007;42:659-77.
Ozturk A, Mazicioglu MM, Hatipoglu N, Budak N, Keskin G, Yazlak Z, et al. Reference body mass index curves for Turkish children 6 to 18 years of age. J Pediatr Endocrinol Metab 2008;21:827-36.
Kutlu M, Savci M, Demir Y, Aysan F. Turkish adaptation of Young’s Internet Addiction Test-Short Form:a reliability and validity study on university students and adolescents. Anatolian Journal of Psychiatry 2016;17:69-76.
Van den Eijnden RJ, Meerkerk GJ, Vermulst AA, Spijkerman R, Engels RC. Online communication, compulsive internet use, and psychosocial well-being among adolescents: A longitudinal study. Developmental Psychology 2008;44:655-65.
Jeon HJ, Kim S, Chon WH, Ha JH. Is Internet overuse associated with impaired empathic ability in Korean college students? Medicine (Baltimore) 2018;97:e12493.
Chou C, Condron L, Belland JC. A review of the research on Internet addiction. Educ Psychol Rev 2005;17:363-88.
Morahan-Martin J, Schumacher P. Incidence and correlates of pathological internet use among college students. Comput Human Behav 2000;16:13-29.
Şahan M, Çapan BE. The Role of Interpersonal Cognitive Distortions and Social Anxiety in Adolescents Problematic Internet Use. Ege Journal of Education 2017;18:887-913.
Sasmaz T, Oner S, Kurt AÖ, Yapici G, Yazici AE, Bugdayci R, et al. Prevalence and risk factors of Internet addiction in high school students. Eur J Public Health 2014;24:15-20.
Tang J, Yu Y, Du Y, Ma Y, Zhang D, Wang J. Prevalence of internet addiction and its association with stressful life events and psychological symptoms among adolescent internet users. Addict Behav 2014;39:744-7.
Lai CM, Mak KK, Watanabe H, Ang RP, Pang JS, Ho RC. Psychometric properties of the internet addiction test in Chinese adolescents. J Pediatr Psychol 2013;38:794-807.
Becker JB, McClellan ML, Reed BG. Sex differences, gender and addiction. J Neurosci Res 2017;95:136-47.
Fonseca F, Robles-Martínez M, Tirado-Muñoz J, Alías-Ferri M, Mestre-Pintó JI, Coratu AM, et al. A Gender Perspective of Addictive Disorders. Curr Addict Rep 2021;8:89-99.
Sun B, Mao H, Yin C. Male and Female Users’ Differences in Online Technology Community Based on Text Mining. Front Psychol 2020;11:806.
Yagci A, Yalaki Z. The Relationship Between The Perceived Stress Level of Online Game Addiction in Adolescents and Perceived Social Support. Journal of Child 2021;21:166-74.
Quwaider M, Alabed A, Duwairi R. The Impact of Video Games on the Players Behaviors: A Survey. Procedia Computer Science 2019;151:575-82.
McManis MH, Bradley MM, Berg WK, Cuthbert BN, Lang PJ. Emotional reactions in children: verbal, physiological, and behavioral responses to affective pictures. Psychophysiology 2001;38:222-31.
McRae K, Ochsner KN, Mauss IB, Gabrieli JJD, Gross JJ. Gender Differences in Emotion Regulation: An fMRI Study of Cognitive Reappraisal. Group Process Intergroup Relat 2008;11:143-62.
Çam HH, Nur N. A Study on the prevalence of Internet addiction and its association with psychopathological symptoms and obesity in adolescents. TAF Prev Med Bull 2015;14:181-8.
Bozkurt H, Şahin S, Zoroğlu S. Internet Addiction: A Current Review. J Contemp Med 2016;6:235-47.
Kim Y, Park JY, Kim SB, Jung IK, Lim YS, Kim JH. The effects of Internet addiction on the lifestyle and dietary behavior of Korean adolescents. Nutr Res Pract 2010;4:51-7.
Kim JH, Lau CH, Cheuk KK, Kan P, Hui HL, Griffiths SM. Brief report: Predictors of heavy Internet use and associations with health-promoting and health risk behaviors among Hong Kong university students. J Adolesc 2010;33:215-20.
Rodgers RF, Melioli T, Laconi S, Bui E, Chabrol H. Internet addiction symptoms, disordered eating, and body image avoidance. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2013;16:56-60.
Canan F, Yildirim O, Ustunel TY, Sinani G, Kaleli AH, Gunes C, et al. The relationship between internet addiction and body mass index in Turkish adolescents. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2014;17:40-5.
Do YK, Shin E, Bautista MA, Foo K. The associations between self-reported sleep duration and adolescent health outcomes: what is the role of time spent on Internet use? Sleep Med 2013;14:195-200.
Seyrek S, Cop E, Sinir H, Ugurlu M, Şenel S. Factors associated with Internet addiction: Cross-sectional study of Turkish adolescents. Pediatr Int 2017;59:218-22.
Tsitsika A, Critselis E, Kormas G, Filippopoulou A, Tounissidou D, Freskou A, et al. Internet use and misuse: a multivariate regression analysis of the predictive factors of internet use among Greek adolescents. Eur J Pediatr 2009;168:655-65.
Kim K, Ryu E, Chon MY, Yeun EJ, Choi SY, Seo JS, et al. Internet addiction in Korean adolescents and its relation to depression and suicidal ideation: a questionnaire survey. Int J Nurs Stud 2006;43:185-92.
Yang SC, Tung CJ. Comparison of Internet addicts and non-addicts in Taiwanese high school. Comput Human Behav 2007;23:79-96.
Esen EM, Siyez DM. An investigation of psycho-socaial variables in predicting internet addiction amon adolescents. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal 2011;4:127-36.
Stavropoulos V, Alexandraki K, Motti-Stefanidi F. Recognizing internet addiction: prevalence and relationship to academic achievement in adolescents enrolled in urban and rural Greek high schools. J Adolesc 2013;36:565-76.
Sulak Ş. Determining internet addiction level of faculty of education students (Yüksek Lisans Tezi). Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi; 2015.
Balta Çakır Ö, Horzum MB. The Factors that Affect Internet Addiction of Students in a Web Based Learning Environment. JFES 2008;41:187-205.
