Öz
Giriş
Yüksek rakımda yaşayan bireylerde kronik hipoksiye bağlı olarak eritropoez ve demir metabolizmasında çeşitli değişiklikler meydana gelir. Ancak çocukluk çağında rakıma bağlı hematolojik adaptasyon ve yaşa göre farklılıklar konusunda veriler sınırlıdır. Bu çalışmada, yüksek rakımda ve deniz seviyesinde yaşayan çocuklarda rakıma bağlı hematolojik değişikliklerin ve yaşa bağlı farklılıkların değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem
Bu retrospektif çalışmada, yüksek rakımda yaşayan (Ağrı, 1640 m) ve deniz seviyesinde yaşayan (İstanbul, 40 m) 5–14 yaş arası çocukların hematolojik ve demir metabolizması ile ilişkili parametreleri karşılaştırıldı. Vitamin B12 düzeyi 200 pg/mL’nin altında, ferritin düzeyi 20 ng/mL’nin altında olan ve CRP yüksekliği bulunan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Hastalar 5–8, 9–11 ve 12–14 yaş gruplarında değerlendirildi. İstatistiksel analizler Jamovi programı kullanılarak yapıldı.
Bulgular
Başlangıçta her merkezden 500 olmak üzere toplam 1000 çocuk tarandı. Dışlama kriterleri uygulandıktan sonra 482 çocuk (İstanbul: 240, Ağrı: 242) çalışmaya dahil edildi. Yüksek rakımda yaşayan çocuklarda hemoglobin ve eritrosit (RBC) değerleri daha yüksek bulundu. Buna karşılık total demir bağlama kapasitesi (TDBK) ve ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu (MCHC) değerleri daha düşüktü. Yaşa göre yapılan analizlerde hemoglobin farklılığının yaş ilerledikçe azaldığı, ancak RBC yüksekliğinin çoğu yaş grubunda devam ettiği görüldü.
Sonuç
Çocuklarda rakım, hematolojik parametreler üzerinde belirgin etkilere sahiptir. Hemoglobin düzeylerindeki artış yaş ilerledikçe azalırken, eritrosit yüksekliğinin devam etmesi rakıma bağlı hematolojik adaptasyonun çocukluk boyunca sürdüğünü düşündürmektedir. Ayrıca TDBK ve MCHC değerlerindeki farklılıklar, kronik hipoksiye bağlı demir metabolizması değişikliklerini desteklemektedir. Bu bulgular, çocuklarda hematolojik parametrelerin değerlendirilmesinde yaşanılan rakımın dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler:
Rakım, hemoglobin, eritrositler, demir metabolizması, pediatri
Kaynaklar
1Alristina AD, Laili RD, Nagy É, Feith HJ. The importance of socioeconomic factors associated with maternal nutrition knowledge and undernutrition among children under five. Nutrients. 2025;17:3355.
2Gonzales GF, Tapia V, Vásquez-Velásquez C. Changes in hemoglobin levels with age and altitude in preschool-aged children in Peru: the assessment of two individual-based national databases. Ann N Y Acad Sci. 2021;1488:67-82.
3Muckenthaler MU, Mairbäurl H, Gassmann M. Iron metabolism in high-altitude residents. J Appl Physiol. 2020;129:920-5.
4Villafuerte FC, Simonson TS, Bermudez D, León-Velarde F. High-altitude erythrocytosis: mechanisms of adaptive and maladaptive responses. Physiology. 2022;37:175-186.
5León-Velarde F, Gamboa A, Chuquiza JA, Esteba WA, Rivera-Chira M, Monge C. Hematological parameters in high altitude residents living at 4355, 4660, and 5500 meters above sea level. High Alt Med Biol. 2000;1:97-104.
6Garruto RM, Dutt JS. Lack of prominent compensatory polycythemia in traditional native Andeans living at 4,200 meters. Am J Phys Anthropol. 1983;61:355-66.
7Kassebaum NJ, Jasrasaria R, Naghavi M, Wulf SK, Johns N, Lozano R, et al. A systematic analysis of global anemia burden from 1990 to 2010. Blood. 2014;123:615-24.
8Staub K, Haeusler M, Bender N, Morozova I, Eppenberger PE, Panczak R, et al. Hemoglobin concentration of young men at residential altitudes between 200 and 2000 m mirrors Switzerland’s topography. Blood. 2020;135:1066-9.
9Gassmann M, Muckenthaler MU. Adaptation of iron requirement to hypoxic conditions at high altitude. J Appl Physiol. 2015;119:1432-40.
10Beall CM. Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives. Proc Natl Acad Sci U S A. 2007;104(Suppl 1):8655-60.
11Simonson TS. Altitude adaptation: a glimpse through various lenses. High Alt Med Biol. 2015;16:125-37.
12Muckenthaler MU, Rivella S, Hentze MW, Galy B. A red carpet for iron metabolism. Cell. 2017;168:344-61.
13Basak N, Norboo T, Mustak MS, Thangaraj K. Heterogeneity in hematological parameters of high and low altitude Tibetan populations. J Blood Med. 2021;12:287-98.
14Moore LG. Human genetic adaptation to high altitude. High Alt Med Biol. 2001;2:257-79.
15West JB. High-altitude medicine. Am J Respir Crit Care Med. 2012;186:1229-37.
