Öz
Giriş
Beta-talasemi majör, yaşam boyu süren tedavi gereksinimi olan kronik bir hastalık olup yalnızca çocukları değil, bakım veren aile üyelerini de önemli ölçüde etkilemektedir. Süregelen hastane ziyaretleri, tedaviye bağlı yük ve geleceğe yönelik belirsizlikler, birincil bakım verenlerde ruhsal zorlanmaya yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, beta-talasemili çocukların birincil bakım verenlerinde depresif belirtilerin sıklığını Patient Health Questionnaire-2 (PHQ-2) ile değerlendirmek ve bu belirtilerin sosyodemografik ve klinik değişkenlerle ilişkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel tanımlayıcı çalışmaya, üçüncü basamak bir çocuk hematoloji merkezinde izlenen beta-talasemi majör tanılı çocukların 49 birincil bakım vereni dahil edilmiştir. Veriler, sosyodemografik özellikleri içeren yapılandırılmış anket formu ve PHQ-2 ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Depresif belirtiler ile bakım verene ve çocuğa ait değişkenler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir.
Bulgular
Bakım verenlerin %16’sının PHQ-2 eşik puanının üzerinde skor aldığı ve depresyon açısından risk altında olduğu saptanmıştır. PHQ-2 skorları; çocuğun cinsiyeti, transfüzyon sıklığı, medikal komplikasyon varlığı ve ilaç kullanımı gibi klinik değişkenlere göre anlamlı farklılık göstermemiştir. Benzer şekilde, ebeveyn yaşı, eğitim düzeyi, kronik hastalık öyküsü, hane geliri ve göçmenlik durumu ile depresif belirtiler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Bununla birlikte, birinci derece akrabasında kronik hastalık bulunan bakım verenlerde ve sosyal destek hizmetlerinden yararlanmayan çocukların bakım verenlerinde depresif belirti puanlarının daha yüksek olduğu gözlenmiştir; ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir.
Sonuç
Beta-talasemili çocukların bakım verenlerinin kayda değer bir bölümünde depresif belirtiler bulunmasına karşın, bu durumun belirgin sosyodemografik ya da klinik yordayıcıları saptanamamıştır. Bulgular, pediatrik hematoloji izleminde bakım verenlerin ruh sağlığının kısa tarama araçlarıyla rutin olarak değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, kronik hastalık yönetiminde yalnızca tıbbi değil, psikososyal boyutları da kapsayan bütüncül yaklaşımlara gereksinim olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler:
Beta talasemi, bakım veren, depresyon bulguları
Kaynaklar
1Cappellini MD, Cohen A, Eleftheriou A, Piga A, Porter J, Taher A. Guidelines for the clinical management of thalassaemia. 2nd revised ed. Nicosia: Thalassaemia International Federation; 2008.
2Zhou T, Luo Y, Xiong W, Meng Z, Zhang H, Zhang J. Problem-solving skills training for parents of children with chronic health conditions: a systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatr. 2024;178:226-36.
3Streisand R, Braniecki S, Tercyak KP, Kazak AE. Childhood illness-related parenting stress: the pediatric inventory for parents. J Pediatr Psychol. 2001;26:155-62.
4Mettananda S, Peiris R, Pathiraja H, Chandradasa M, Bandara D, de Silva U, et al. Psychological morbidity among children with transfusion dependent β-thalassaemia and their parents in Sri Lanka. PLoS One. 2020;15:e0228733.
5Anum J, Dasti R. Caregiver burden, spirituality, and psychological well-being of parents having children with thalassemia. J Relig Health. 2016;55:941-55.
6Aydinok Y, Erermis S, Bukusoglu N, Yilmaz D, Solak U. Psychosocial implications of thalassemia major. Pediatr Int. 2005;47:84-9.
7Li L, Sun W, Luo J, Huang H. Associations between education levels and prevalence of depressive symptoms: NHANES (2005-2018). J Affect Disord. 2022;301:360-7.
8Kroenke K, Spitzer RL, Williams JBW. The Patient Health Questionnaire-2: validity of a two-item depression screener. Med Care. 2003;41:1284-92.
9Whooley MA, Avins AL, Miranda J, Browner WS. Case-finding instruments for depression: two questions are as good as many. J Gen Intern Med. 1997;12:439-45.
10e-Rapor. Çocuklar için özel gereksinim raporu (ÇÖZGER). Available from: https://erapor.saglik.gov.tr/portal/detay/cocuklar-Icin-ozel-gereksinim-raporu-cozger-13
11Islam F, Seemanta S, Rezina S, Mehrab A, Raheem E, Hossain MS. Depression, anxiety, and stress among mothers of children with thalassemia in Bangladesh: a cross-sectional study. BMC Womens Health. 2025;25:221.
12Chong LT, Chong MC, Tang LY, Ramoo V, Chui PL, Hmwe NTT. The relationship between psychological distress and religious practices and coping in Malaysian parents of children with thalassemia. J Pediatr Nurs. 2019;48:e15-20.
13Hafeez N, Iftikhar I, Humayun T, Shehnaz A, Sannan A, Najeeb N, et al. Blood and sorrow: depression in care providers of thalassemic children. IAPS J Pract Ment Health. 2023;1:43.
14Aziz K, Sadaf B, Kanwal S. Psychosocial problems of Pakistani parents of thalassemic children: a cross-sectional study done in Bahawalpur, Pakistan. Biopsychosoc Med. 2012;6:15.
15Sharghi A, Karbakhsh M, Nabaei B, Meysamie A, Farrokhi A. Depression in mothers of children with thalassemia or blood malignancies: a study from Iran. Clin Pract Epidemiol Ment Health. 2006;2:27.
16Thalassaemia International Federation. Global thalassaemia review. Available from: https://thalassaemia.org.cy/what-we-do/global-thalassaemia-review/
17Fazel M, Reed RV, Panter-Brick C, Stein A. Mental health of displaced and refugee children resettled in high-income countries: risk and protective factors. Lancet. 2012;379:266-82.
