Öz
Giriş
Dünya Sağlık Örgütü, aşı tereddütünü küresel sağlık için en büyük on tehditten biri olarak kabul etmiştir. Dolayısıyla, ülkeler arasında ve ülkeler içinde aşı tereddütünün araştırılması zorunludur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin kuzeydoğusunda beş yaş ve altı çocukların anneleri arasında aşı tereddütünün yaygınlığını belirlemek ve aşı tereddütüyle ilişkili faktörleri belirlemektir.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel çalışma, bir kamu hastanesinin çocuk polikliniğine başvuran annelerle gerçekleştirildi. Annelerin aşıya karşı isteksizliği, Ebeveynlerin Çocukluk Çağı Aşılarına İlişkin Tutumları (PACV) ölçeği kullanılarak değerlendirildi. Veriler ki-kare ve lojistik regresyon analizi ile analiz edildi.
Bulgular
Katılımcı annelerin %27,4’ünde aşı tereddütü saptanmıştır. Aşı tereddütü ile anlamlı biçimde ilişkili bağımsız değişkenler; erkek çocuğa sahip olma, sosyal medyayı aktif kullanma ve babanın üniversite mezunu olması olarak belirlenmiştir.
Sonuç
Bu çalışmada, aşı tereddütünün Türkiye’de yapılan diğer çalışmalara kıyasla önemli ölçüde yüksek olduğu bulunmuştur. Bu nedenle, farklı toplumlar ve kültürler göz önünde bulundurularak ulusal düzeyde aşı tereddütü üzerine daha fazla araştırma yapılmalı ve belirlenen risk faktörlerini ele almak için yerel sağlık politikaları geliştirilmelidir.
Anahtar Kelimeler:
Aşı tereddütü, aşı reddi, ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına ilişkin tutumları ölçeği, 5 yaş altı çocuklar, Türkiye
Kaynaklar
1
World Health Organization (WHO). Vaccines and immunization [Internet]. Geneva: WHO; 2025. Available from: https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization#tab=tab_1
2
Wagner AL, Shotwell AR, Boulton ML, Carlson BF, Mathew JL. Demographics of vaccine hesitancy in Chandigarh, India. Front Med (Lausanne). 2021;7:585579.
3
Kocak EN, Pirdal BZ, Yüce S, Atak M, Alkan HK, Aksoy M, et al. Assessment of childhood vaccination hesitancy among Syrian parents under temporary protection. BMC Public Health. 2024;24:3043.
4
World Health Organization (WHO). Ten threats to global health in 2019 [Internet]. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019/
5
Durmaz N, Suman M, Ersoy M, Örün E. Parents’ attitudes toward childhood vaccines and COVID-19 vaccines in a Turkish pediatric outpatient population. Vaccines (Basel). 2022;10:1958.
6
Ćurković A, Matana A. Addressing vaccine hesitancy: validating the PACV survey for croatian parents. Infect Dis Rep. 2025;17:3.
7
Çatak B, Bozkurt HB, Öner C. Underlying factors of childhood vaccine refusal and hesitancy: a population-based study. J Curr Pediatr. 2022;20:45-53.
8
Karaca Ural Z, Çatak B, Ağaoğlu E. Prevalence of scabies in the Covid-19 pandemic period and determination of risk factors for scabies: a hospital-based cross-sectional study in Northeast Turkey. Acta Parasitol. 2022;67:802-8.
9
Çevik C, Güneş S, Eser S, Eser E. Ebeveynlerin çocukluk aşilarina yönelik tutumlari (Pacv) ölçeğinin türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Güncel Pediatri. 2020;18:153-67.
10
Saitoh A, Shobugawa Y. Parental vaccine hesitancy toward routine childhood immunizations and COVID-19 vaccines in Japan: a cross-sectional study. BMC Public Health. 2024;24:3303.
11
Bianco A, Mascaro V, Zucco R, Pavia M. Parent perspectives on childhood vaccination: how to deal with vaccine hesitancy and refusal? Vaccine. 2019;37:984-90.
12
Khattak FA, Rehman K, Shahzad M, Arif N, Ullah N, Kibria Z, et al. Prevalence of parental refusal rate and its associated factors in routine immunization by using WHO Vaccine hesitancy tool: a cross sectional study at district Bannu, KP, Pakistan. Int J Infect Dis. 2021;104:117-24.
13
Yakum MN, Funwie AD, Ajong AB, Tsafack M, Ze LEE, Shah Z. The burden of vaccine hesitancy for routine immunization in Yaounde-Cameroon: a cross-sectional study. PLOS Glob Public Health. 2022;2:e0001012.
14
Dubé È, Farrands A, Lemaitre T, Boulianne N, Sauvageau C, Boucher FD, et al. Overview of knowledge, attitudes, beliefs, vaccine hesitancy and vaccine acceptance among mothers of infants in Quebec, Canada. Hum Vaccin Immunother. 2019;15:113-20.
15
Didem HY, Ülfiye Ç, Miraç Ç, et al. The frequency and determinants of vaccine hesitancy among parents of preschool and kindergarten students in Edirne central district. J Pediatr Nurs. 2024;74:e38-44.
16
Yörük S, Güler D. Factors associated with pediatric vaccine hesitancy of parents: a cross-sectional study in Turkey. Hum Vaccin Immunother. 2021;17:4505-11.
17
Erdal İ, Kahraman AB, Yıldız Y, Yalçın SS. Newborn screening programs promote vaccine acceptance among parents in Turkey: a cross-sectional study. Postgrad Med. 2025;137:423-38.
18
Yavuz Ş. Ataerkil egemen erkeklik değerlerinin üretiminde kadınların rolü: Trabzon örneği. Fe Dergi. 2015;7:117-30.
19
Evran M, Bekis Bozkurt H. Parents’ views and information status on childhood vaccines: which myths play a role. Cent Eur J Public Health. 2022;30:219-24.
20
Boz G, Gokce A, Yigit E, Aslan M, Ozer A. Knowledge and behaviors of nurses working at Inonu University Turgut Ozal Medical Center on childhood vaccine refusal. Hum Vaccin Immunother. 2021;17:4512-7.
21
UNICEF. Dispelling myths and misconceptions about vaccines [Internet]. New York: UNICEF Available from: https://www.unicef.org/armenia/en/stories/dispelling-myths-and-misconceptions-about-vaccines
22
Kimotho SG. Role of risk perceptions and vaccine hesitancy on decision-making among low-income mothers in Kenya: a qualitative study. BMJ Public Health. 2025;3:e001601.
23
Kaplan AM, Haenlein M. Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Bus Horiz. 2010;53:59-68.
24
Çevik C, Yavuz E, Çakmak F, Ündere R, Doğan Cengiz A. Do social media epistemological beliefs and health perception impact parents› vaccine hesitancy? A mediation analysis. Glob Health Promot. 2025;32:46-56.
25
World Health Organization (WHO). Novel Coronavirus (2019-nCoV) Situation Report – 10 [Internet]. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200130-sitrep-10-ncov.pdf
26
World Health Organization (WHO). Infodemic [Internet]. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/health-topics/infodemic#tab=tab_1
27
Borges do Nascimento IJ, Pizarro AB, Almeida JM, Azzopardi-Muscat N, Gonçalves MA, Björklund M, et al. Infodemics and health misinformation: a systematic review of reviews. Bull World Health Organ. 2022;100:544-61.
28
Alzahrani AA, Alghamdi AN. Vaccine hesitancy among parents and its determinants during the era of COVID-19 in Taif City, Saudi Arabia. Cureus. 2023;15:e40404.
29
Wilson SL, Wiysonge C. Social media and vaccine hesitancy. BMJ Global Health. 2020;5:e004206.
30
Mascherini M, Nivakoski S. Social media use and vaccine hesitancy in the European Union. Vaccine. 2022;40:2215-25.
31
Gowda C, Dempsey AF. The rise (and fall?) of parental vaccine hesitancy. Hum Vaccin Immunother. 2013;9:1755-62.
32
Giambi C, Fabiani M, D’Ancona F, Ferrara L, Fiacchini D, Gallo T, et al. Parental vaccine hesitancy in Italy - results from a national survey. Vaccine. 2018;36:779-87.
