Öz
Giriş
Bu çalışma, lösemili ergenlerin okula döndüklerinde akran ilişkilerini, sosyal desteğini ve benlik saygısını etkileyebilecek yaş, cinsiyet, algılanan ebeveyn tutumları ile lösemi tedavisi özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.
Gereç ve Yöntem
ALL ve AML tanısı almış, 12-17 yaşları arasında ergenler, tedavilerini tamamlamış (remisyonda) ve okula gidiyorlarsa çalışmaya alınmıştır. Katılımcıların tedavi süresi 1 veya 2 yıldır. Ergenlerden bazıları kraniyal radyasyonla tedavi edilmiş, ancak hiçbirinde kemik iliği nakli yapılmamıştır. Bağımlı değişkenler, Ebeveyn Tutum Ölçeği, Benlik Saygısı Ölçeği-Kısa Form, Akran İlişkileri Ölçeği ve Çocuk ve Ergenler İçin Sosyal Desteği Değerlendirme Ölçeğinden elde edilmiştir.
Bulgular
Kız ergenlerin, erkek ergenlere göre daha fazla olumsuz benlik saygısı olduğu, öğretmenlerinden daha az sosyal destek algıladığı, akranlarıyla daha az güven ve özdeşleşme ile bağlılık geliştirdikleri ve babalarını daha otoriter algıladıkları bulunmuştur. Lösemi ile ilgili değişkenlerin benlik saygısı, akran ilişkileri ve algılanan sosyal destek açısından farklılık göstermediğini bulunmuştur. Sonuçlar ayrıca babanın otoriter olarak algılanmasının, algılanan düşük öğretmen desteğinin ve akranlara düşük bağlılığın benlik saygısını yordadığını göstermektedir.
Sonuç
Çalışmanın bulguları, sadece lösemi tedavi özelliklerinin sosyal işlevselliği etkilemediğini gösterebilir. Algılanan otoriter ebeveynlik, öğretmen desteği ve bağlılık gibi akran ilişkileri, özellikle benlik saygısında önemli olabilmektedir.
Anahtar Kelimeler:
Lösemi, sosyal ilişkiler, ebeveynlik, benlik saygısı
Kaynaklar
1
Pui CH, Campana D, Pei D, Bowman WP, Sandlund JT, Kaste SC, et al. Treating childhood acute lymphoblastic leukemia without cranial irradiation. N Engl J Med. 2009;360:2730-41.
2
Baytan B, Aşut Ç, Çırpan Kantarcıoğlu A, Sezgin Evim M, Güneş AM. Health-related quality of life, depression, anxiety, and self-image in acute lymphocytic leukemia survivors. Turk J Haematol. 2016;33:326-330.
3
Rodgers CC, Hooke MC, Taylor OA, Koerner KM, Mitby PA, Moore IM, et al. Childhood cancer symptom cluster: leukemia and health-related quality of life. Oncol Nurs Forum. 2019;46:228-37.
4
Vetsch J, Wakefield CE, Robertson EG, Trahair TN, Mateos MK, Grootenhuis M, et al. Health-related quality of life of survivors of childhood acute lymphoblastic leukemia: a systematic review. Qual Life Res. 2018;27:1431-43.
5
Abadie A, Massoubre C, Casagranda L, Protière A, Buisson-Papet G, Trombert-Paviot B, et al. Prevalence of psychiatric complications in young adults after childhood cancer treatment: results of the long-term follow-up studies in oncology. J Adolesc Young Adult Oncol. 2020;9:247-55.
6
Heo J, Park JE, Noh OK, Shin Y. Psychiatric disorders among children with acute lymphoblastic leukemia in South Korea: a nationwide population-based longitudinal study. J Int Med Res. 2022;50:3000605221075223.
7
Liu W, Cheung YT, Conklin HM, Jacola LM, Srivastava D, Nolan VG, et al. Evolution of neurocognitive function in long-term survivors of childhood acute lymphoblastic leukemia treated with chemotherapy only. J Cancer Surviv. 2018;12:398-406.
8
Partanen M, Phipps S, Russell K, Anghelescu DL, Wolf J, Conklin HM, et al. Longitudinal trajectories of neurocognitive functioning in childhood acute lymphoblastic leukemia. J Pediatr Psychol. 2021;46:168-78.
9
Stefanski KJ, Anixt JS, Goodman P, Bowers K, Leisenring W, Scott Baker K, et al. Long-term neurocognitive and psychosocial outcomes after acute myeloid leukemia: a childhood cancer survivor study report. J Natl Cancer Inst. 2021;113:481-95.
10
Niemeyer CM, Reiter A, Riehm H, Donnelly M, Gelber RD, Sallan SE. Comparative results of two intensive treatment programs for childhood acute lymphoblastic leukemia: The Berlin-Frankfurt-Münster and Dana-Farber Cancer Institute protocols. Ann Oncol. 1991;2:745-9.
11
Orth U, Robins RW. Is high self-esteem beneficial? Revisiting a classic question. Am Psychol. 2022;77:5-17.
12
Gimenez-Serrano S, Garcia F, Garcia OF. Parenting styles and its relations with personal and social adjustment beyond adolescence: Is the current evidence enough? Eur J Dev Psychol. 2021;19:1-21.
13
Durbin DL, Darling N, Steinberg L, Brown BB. Parenting style and peer group membership among European-American adolescents. J Res on Adolesc. 1993;3:87-100.
14
Pinquart M, Gerke DC. Associations of parenting styles with self-esteem in children and adolescents: a meta-analysis. Journal of Child and Family Studies. 2019;28:2017-35.
15
Tremolada M, Taverna L, Bonichini S, Pillon M, Biffi A, Putti MC. Pediatric patients treated for leukemia back to school: a mixed-method analysis of narratives about daily life and illness experience. Behav Sci (Basel). 2020;10:107.
16
Howard AF, Goddard K, Tan de Bibiana J, Pritchard S, Olson R, Kazanjian A. Adult childhood cancer survivors’ narratives of managing their health: the unexpected and the unresolved. J Cancer Surviv. 2016;10:711-25.
17
An H, Lee S. Difficulty in returning to school among adolescent leukemia survivors: a qualitative descriptive study. Eur J Oncol Nurs. 2019;38:70-75.
18
Andrés-Jensen L, Larsen HB, Johansen C, Frandsen TL, Schmiegelow K, Wahlberg A. Everyday life challenges among adolescent and young adult survivors of childhood acute lymphoblastic leukemia: an in-depth qualitative study. Psychooncology. 2020;29:1630-7.
19
Andrés-Jensen L, Skipper MT, Mielke Christensen K, Hedegaard Johnsen P, Aagaard Myhr K, Kaj Fridh M, et al. National, clinical cohort study of late effects among survivors of acute lymphoblastic leukaemia: the ALL-STAR study protocol. BMJ Open. 2021;11:e045543.
20
Hill JM, Kornblith AB, Jones D, Freeman A, Holland JF, Glicksman AS, et al. A comparative study of the long term psychosocial functioning of childhood acute lymphoblastic leukemia survivors treated by intrathecal methotrexate with or without cranial radiation. Cancer. 1998;82: 208-18.
21
Lamborn SD, Mounts NS, Steinberg L, Dornbusch SM. Patterns of competence and adjustment among adolescents from authoritative, authoritarian, indulgent, and neglectful families. Child Dev. 1991;62:1049-65.
22
Yılmaz, A. Anne-baba tutum ölçeğinin güvenirlik ve geçerlik çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 2000;7:160-172.
23
Çuhadaroğlu F. Adölesanlarda benlik saygısı. [master’s thesis].Hacettepe University. 1986.
24
Kaner S. Peer relations scale and peer deviation scale development study. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES). 2000; 33:77-89.
25
Dubow EF, Ullman DG. Assessing social support in elementary school children: the survey of children’s social support. Journal of Clinical Child Psychology. 1989;18: 52-64.
26
Gökler I. Çocuk ve ergenler için sosyal destek değerlendirme ölçeği Türkçe formunun uyarlama çalışması: Faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 2007;14: 90-9.
27
Maggiolini A, Grassi R, Adamoli L, Corbetta A, Charmet GP, Provantini K, et al. Self-image of adolescent survivors of long-term childhood leukemia. J Pediatr Hematol Oncol. 2000;22:417-21.
28
Zebrack BJ, Chesler M. Health-related worries, self-image, and life outlooks of long-term survivors of childhood cancer. Health Soc Work. 2001;26:245-56.
29
Sherief LM, Kamal NM, Abdalrahman HM, Youssef DM, Alhady MAA, Ali S, et al. Psychological impact of chemotherapy for childhood acute lymphoblastic leukemia on patients and their parents. Medicine (Baltimore). 2015;94:e2280.
30
Oktan V, Şahin M. Examination of the relationship between the body image and self-esteem of female adolescents. Journal of Human Sciences. 2010; 7:543-56.
31
Haktanır G, Baran G. Gençlerin benlik saygısı düzeyleri ile anne baba tutumlarını algılamalarının incelenmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 1998;5:134-41.
32
Kındap Y, Sayıl M, Kumru, A. Anneden algılanan kontrolün niteliği ile ergenin psikososyal uyumu ve arkadaşlıkları arasındaki ilişkiler: benlik değerinin aracı rolü. Türk Psikoloji Dergisi. 2008; 23:92-107.
33
Rångtell FH, van Egmond L, Karamchedu S, Boukas A, Moulis A, Ilemosoglou M, et al. Praise and competence-based self-esteem alter offline gains in motor skills. Digitala Vetenskapliga Arkivet. 2019. urn: nbn: se: uu: diva-382099.
34
Dokuyan M. 12. Sınıf öğrencilerinde algılanan anne-baba tutumları ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2016;2:1-21.
35
Harter S. Issues in the assessment of the self-concept of children and adolescents. In: La Greca AM, editor. Through the eyes of the child: Obtaining self-reports from children and adolescents, Allyn & Bacon, Needham Heights. 1990. 292-325.
36
Baumrind D. Effective parenting during the early adolescent transition. In Cowan PA, Hetherington EM, editors. Family transitions. Lawrence Erlbaum Associates, Inc. 1991.111-63
37
Arslan C. Anger, self-esteem, and perceived social support in adolescence. Social Behavior and Personality: an international journal. 2009;37:555-64.
38
Erkman F, Caner A, Sart HZ, Börkan B, Şahan K. Influence of perceived teacher acceptance, self-concept, and school attitude on the academic achievement of school-age children in Turkey. Cross-Cultural Research. 2010; 44:295-309.
39
Reddy R, Rhodes JE, Mulhall P. The influence of teacher support on student adjustment in the middle school years: a latent growth curve study. Dev Psychopathol. 2003;1:119-38.
40
Atalay D, Özyürek A. Ergenlerde arkadaşlık ilişkileri ve akran sapması. Journal of Humanities and Tourism Research. 2020;10:249-61.
41
Günaydın B, Yöndem ZD. Ergenlerde akran bağlılığının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2007;7:129-39.
42
Patrick H, Ryan AM, Alfeld-Liro C, Fredricks JA, Hruda LZ, Eccles JS. Adolescents’ commitment to developing talent: the role of peers in continuing motivation for sports and the arts. Journal of youth and adolescence. 1999;28:741-63.
43
Yi J, Kim MA, Hong JS, Akter J. Childhood cancer survivors’ experiences in school re-entry in South Korea: focusing on academic problems and peer victimization. Child Youth. 2016;67:263-9.
44
Kim Y, Lee KS, Koh KN. Difficulties faced by long-term childhood cancer survivors: A qualitative study. Eur J Oncol Nurs. 2018; 36:129-34.
45
Arpaci T, Altay N, Yozgat AK, Yaralı HN, Özbek NY. ‘Trying to catch up with life’: the expectations and views of adolescent survivors of childhood acute lymphoblastic leukemia about long-term follow-up care: a qualitative research. Eur J Cancer Care (Engl). 2022;31:e13667.
